TR EN AR

Belgelerle Arşivcilik Tarihimiz
Metin Boyutu [-] [+]

Osmanlı Arşivi olarak bilinen muazzam belge okyanusu, altı asırlık ömrü boyunca merkezîleşme eğilimi taşımış bir devletin, iyi örgütlenmiş bürokrasisinin, bugün üzerinde 40'tan fazla millî devletin yer aldığı geniş bir coğrafyada çok çeşitli dil, din, örf ve kültürleri tek bir merkezden idare etme faaliyetine ait çok önemli bir yan üründen oluşmaktadır.

Çok geniş bir coğrafyada altı asır hüküm sürmüş Osmanlı İmparatorluğu’nun, bu hükümranlığını yürütmesinin temelinde çok iyi örgütlenmiş bir bürokrasi ve bu bürokrasinin dayandığı sağlam arşivler bulunduğu açıktır. Uzun asırlar boyunca büyük devlet olma özelliğini koruyan Osmanlı İmparatorluğu’nun muazzam arşivler üzerine oturan bir yönetim sistemi vardı. Nitekim Osmanlı Devleti, bu altı asır boyunca yüz binlerce defter ve yüz milyonun üzerinde evraktan oluşan Dünya’nın en büyük arşivlerinden birini oluşturmuş ve bunu Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ne intikal ettirmeyi başarmıştır.

Hiç kuşkusuz bu muazzam arşivlerin günümüze değin ulaşmasında Osmanlı Devleti’nin arşivciliğe verdiği büyük önem etkili olmuştur. Kitapta yer alan belgeler bu önemi tüm açıklığı ile kanıtlamaktadır. 16. yüzyıldan başlayarak Cumhuriyet’e kadar gelen süreçte Türk arşivciliğinin geçirdiği gelişimi belgelendiren bu kitapta belgeler konulara göre ve her konu kendi içinde kronolojik olarak yer almıştır. Özellikle 1839 tarihinde ilan edilen Tanzimat Fermanı’ndan sonra reformlar hız kazanmış ve bu doğrultuda modern arşivcilik konusunda gerekli ön çalışmalar yapıldıktan sonra esaslı adımlar 9.11.1846 tarihli irade ile atılmıştır. Bu irade ile modern bir arşiv binasının yani Hazine-i Evrak’ın inşası kararlaştırıldığı gibi içine konulacak evrakın da tasnifine girişilerek gerekli kurumsal altyapısı hazırlanmıştır.

Osmanlı arşivciliğinin geçirdiği bu süreci belgeleyen eserin ağırlık noktasını Hazine-i Evrak sonrası arşivcilik çalışmaları oluşturmaktadır. Kitapta yer alan belgeler ve diğer kaynaklar değerlendirilerek yazılmış bir arşivcilik tarihçesi kitabın giriş kısmını oluşturmaktadır. Daha sonra kitaptaki belgeler aşağıdaki konu başlıkları altında toplanmıştır;

1-      Hazine-i Evrak’ın kurulmasından önceki arşivcilik faaliyetleri

2-      Hazine-i Evrak’ın kuruluşu

3-      Hazine-i Evrak’ta personel istihdamı

4-      Hazine-i Evrak’ta muhafaza çalışmaları ve yapılan yenileştirmeler

5-      Hazine-i Evrak teşkilatında meydana gelen değişmeler ve tasnif çalışmaları

6-      Hazine-i Evrak haricindeki kurumların oluşturduğu arşivler

7-      Vilayetlerde kurulan arşivler

Kitapta 232 başlık altında toplanan konular arasında; Osmanlı ordusu ile savaşa götürülen arşiv malzemesinin korunması, yeni kurulan Hazine-i Evrak’a nakledilen memurlara on yıl zam verilmesinin unutulması, I. Dünya Savaşı sırasında önemli arşivlerin Konya’ya nakledilmesi, gerek I. Dünya Savaşı gerekse Milli Mücadele sırasında özellikle taşradaki arşivlerin düşman bombardımanından kaçırılması için alınan önlemler, bu savaşlar sırasında yok edilen evrakın toplu dökümü gibi önemli ve ilginç belgeleri zikretmek mümkündür. Ayrıca kitaba Hazine-i Evrak’ın kuruluşundan itibaren arşive hizmeti geçenlerin biyografileri de eklenerek arşivcilik mesleğine ömür harcayan arşivciler yâd olunmuştur. Sonuçta kitapta yer alan belgelerin Türk tarihinde önemli bir boşluğu doldurduğu dikkatli gözlerden kaçmayacaktır.

Belgelerle Arşivcilik Tarihimiz'i indirmek için tıklayınız.




© 2014 - T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü